Como NON avaliar

Ola a todos!

Hoxe véñovos a presentar a miña entrada de diario sobre a última sesión con Carlos Valcárcel, o pasado 1 de marzo. Como sabedes, na aula estivemos tratando o tema da avaliación na materia da primeira lingua estranxeira: os tipos de avaliación, os criterios e mais as ferramentas. Nesta entrada, gustaríame partir dos principios básicos dunha boa avaliación:

1. A validez, é dicir, avaliamos só o que foi aprendido.
2. A fiabilidade, é dicir, dous estudantes co mesmo nivel, van acadar os mesmos resultados.
3. A factibilidade, é dicir, temos en conta os tempos requiridos e os criterios de avaliación.

Para facer aportarvos unha visión de como NON avaliar, froito da miña experiencia como alumna, aquí vai:

1)       Facede un só exame en todo o trimestre

Sobre todo para unha materia como a lingua estranxeira, que non require un estudo diario nin un seguimento continuo para ir estudando os progresos. Ademais, este é o mellor xeito de coñecer aos vosos alumnos, de contribuír á súa aprendizaxe e de axudarlles a superar a materia. Por non falar da cantidade de tempo imos aforrar corrixindo unha soa vez.

2)Non fagades probas de avaliación inicial

Non nos importa o nivel que teñan os alumnos, nós imos dar o que está no libro, se non o saben de antes é o seu problema.

3)Os criterios de avaliación son un tema tabú

Aos estudantes non lles importa como lles vaian a avaliar. Non necesitan saber que competencias teñen que adquirir ao longo do curso para superalo. Ademais, así podemos subir e baixar a nota a ollo.

4) Obviade as probas orais e de escoita

Dan demasiado traballo e son moitos alumnos. En lugar de pensar como poden desenvolver e practicar estas destrezas, é mellor que fagan exercicios tipo fill in the blanks que xa veñen no libro, moito máis comunicativos e eficaces.

5) Redactade o exame o día anterior

Non fai falta dedicarlle moito tempo a pensar o exame, poñede o que vos pareza que teñen que saber. Non revisedes os estándares de aprendizaxe nin as competencias, nin vos molestedes en

6) Repetide o mesmo exame todos os anos

Isto axudaravos a gañar tempo. Total, os alumnos son máis ou menos sempre iguais, non fai falta adaptalo ao nivel que teñen e ao que fostes traballando ao longo do curso na aula. Ademais, se os resultados son malos, de seguro que non é culpa vosa.

8) Poñede exames que leven máis tempo da hora de clase

Os estudantes non teñen moito máis que facer que rematar o exame. Ademais, tampouco lles vai supoñer un aumento da ansiedade que xa sentían.

9) Preguntade cuestións que non se viron na aula

Se se queixan saberedes que estiveron atentos.

10) Utilizade a avaliación para castigar aos alumnos

Claro que si, a avaliación non é unha cousa seria que teña que pensarse detidamente e pode empregarse como instrumento de tortura.

Agora que xa vistes como NON avaliar, ídelle dando a volta a cada un dos enunciados e teredes un decálogo sobre como SI avaliar. Non o perdades nunca de vista. A avaliación é unha cuestión moi seria, que non se pode tomar á lixeira, e que se debe realizar seguindo os tres principios dos que vos falei ao principio (validez, fiabilidade e factibilidade). Do contrario, estaremos repetindo os mesmos erros que cometeron con nós. Uns erros que, quero pensar, foron froito do descoñecemento e a falta de formación en cuestións como a didáctica de ensino da lingua estranxeira.

Ata aquí a miña reflexión sobre a sesión. E vós, que pensades sobre a avaliación? Tivestes unha experiencia semellante? Ocórrevos algunha idea máis de como non avaliar para engadir á lista?

Ata pronto!

Sesión do 1 de marzo

Nesta nova entrada do blog vouvos falar das actividades que realizamos na aula na sesión do 1 de febreiro con Carlos Valcárcel. Na clase tratamos a avaliación no ensino da lingua estranxeira e as actividades que realizamos atópanse relacionadas con esta cuestión:

PRIMEIRA ACTIVIDADE

Como sempre, comezamos a sesión cunha actividade tipo pirámide a modo de warm-up, cuxo obxectivo era elaborar unha listaxe sobre tres cousas negativas que apreciamos na avaliación ao longo da nosa aprendizaxe. Ao tratarse dunha actividade en pirámide, primeiro fixémolo de xeito individual, logo en parellas, despois en grupos de catro e oito persoas, para finalmente expoñer as conclusións a modo de debate grupal.

Aquí van as miñas conclusións individuais:

Non facían avaliación inicial.

Non facían exame oral.

Só se tiña en conta o exame final para a avaliación.

E velaquí as conclusións grupais:

Non facían exame oral.

Só se tiña en conta o exame final para a avaliación.

Non se especificaban criterios de avaliación.

Como vedes, as conclusións grupais e individuais foron bastante parecidas, de xeito que puidemos observar que case todos tiveramos as mesmas experiencias.

SEGUNDA ACTIVIDADE

Desta vez traballamos en grupos de tres persoas cun manual de linguas estranxeiras que xa empregaramos hai algunhas semanas noutra actividade. O obxectivo era atopar unha actividade de comprensión oral ou escrita e que examinaramos a parte que servía para a avaliación.

No noso caso, centrámonos nunha actividade de comprensión escrita do manual Beyond 2, co que xa traballaramos noutra actividade, e seleccionamos unha actividade de comprensión escrita, que consistía nun texto non moi longo coa aparencia dunha páxina web. A avaliación da comprensión escrita realizábase mediante preguntas abertas que, polo xeral, buscaban unha resposta moi curta e facilmente localizable no texto. Isto fainos pensar en que o libro vai dirixido a estudantes cun nivel inicial ou intermedio de inglés.

As miñas reflexións

A primeira actividade a modo de warm-up resulta moi útil para comezar sesión non só para introducir os novos contidos dun xeito moi ameno, senón que tamén nos permitiu aprender da nosa experiencia como alumnos, ver e identificar cales foron os erros máis comúns e evitar que nós os volvamos a reproducir no futuro. Penso que é moi importante reflexionar en profundade sobre o que vivimos como estudantes, cales son os puntos fortes e débiles dos que foron os nosos profesores, para mellorar nós mesmos como docentes.

Sobre a segunda actividade, dicir que me pareceu moi oportuna, xa que, por unha banda puxemos en práctica o que acababamos de aprender e, pola outra, o material que empregamos xa nos era coñecido, o que permitiu que investísemos o tempo en facer a tarefa, en non en ir coñecendo o manual.

Xa por último, a modo de reflexión global das actividades realizadas con Carlos Valcárcel ao longo da materia, direi que as atopei tremenda útiles, ben para asentar os contidos, ben para introducilos. Ademais, atopo moi interesante o xeito no que emprega as actividades tipo pirámide a modo de warm-up. Gústame moito e, ao mesmo tempo, paréceme moi enriquecedor o debate que adoitan xerar entre todos nós. Un debate que o docente vai logo guiando cara os puntos que considera máis importantes de cara á materia. Dende o meu punto de vista, funciona moi ben para involucrarnos na aprendizaxe.

Ata aquí a última entrada do dossier de Carlos. Espero que vos gustara! Ata pronto!

Dossier do 23 de febreiro

Ola a todos!

Nesta entrada de dossier vouvos presentar as actividades que realizamos na aula o pasado día 23 de febreiro con Carlos Valcárcel. A sesión, como podedes comprobar na entrada de diario, tratou sobre as programacións didácticas e, como é de esperar, as tres actividades que aquí vos deixo atópanse moi relacionadas cos contidos que estivemos vendo na clase:

PRIMEIRA ACTIVIDADE

Comezamos a sesión cunha actividade de tipo pirámide, na que debíamos facer unha lista sobre os aspectos que nós considerábamos fundamentais nunha programación. A continuación, realizamos primeiro un debate en parellas, logo en grupos de catro e finalmente de oito persoas ata chegar a unhas conclusións conxuntas para, finalmente, realizar un debate grupal.

Velaquí as miñas conclusións individuais sobre os aspectos fundamentais da programación:

Os obxectivos.

Os contidos.

A temporalización.

O certo é que logo de debater cos demais compañeiros funme dando de conta de que, en realidade, estes non eran aspectos fundamentais dunha programación, senón que moitos deles mesmo aparecen no currículo básico do ensino secundario. Moito máis importantes son os que consideramos finalmente a nivel de grupo:

•  A metodoloxía (aínda que sobre esta tamén se poden atopar certos contidos no MCERL)
• A temporalización (para min o máis importante, xa que é o máis se vai necesitar para orientar as sesións no caso de que o docente teña que ser substituído.)
• Os criterios de avaliación (como imos avaliar).

SEGUNDA ACTIVIDADE

Desta vez organizamos unha chuvia de ideas para ir elaborando unha lista con aquelas fontes das que podemos obter información para levar a cabo unha programación. As conclusións a que chegamos a nivel de grupo foron as seguintes:

O DOGA, o BOE, o Currículo da Xunta, o PEC (Proxecto Educativo de Centro), o PLC (Proxecto Lingüístico de Centro) ou o RRI (Regulamente de Réxime Interno). Ademais, tamén podemos atopar unha gran cantidade de información para as programación no Instituto Galego de Estatística, no MCERL ou mesmo en manuais de didáctica xeral ou de linguas.

TERCEIRA ACTIVIDADE

Como última actividade debiamos encargarnos de buscar a programación didáctica da materia de lingua estranxeira dun centro de ensino galego e, en grupos de tres persoas, ir examinando as distintas partes. No noso caso, empregamos a programación didáctica da materia de inglés do IES 12 de Outubro, de Ourense. En concreto, centrámonos no curso de 2º da ESO.

O primeiro que nos chamou a atención é que, malia tratarse dunha programación para este curso académico (2015-2016), non se axustaba moito ás especificacións marcadas pola LOMCE, senón que en moitos aspectos seguía empregando a LOMCE. Así, por exemplo, non se falaba de competencias clave, senón de competencias básicas. Tampouco se trataban os estándares de aprendizaxe, senón os obxectivos de etapa.

Ademais da falta de adecuación á lexislación educativa actual, semellaba bastante incompleta. Por poñer un exemplo, no canto de concrecións metodolóxicas, fálase dos materias e recursos da aula e do centro e mais dos espazos dispoñibles, mais non se fala en ningún momento sobre os materiais didácticos ou os libros de texto que se van empregar.

Finalmente, o apartado de avaliación resultaba moi impreciso, tan só se facía alusión á que o sistema empregado sería a avaliación continua, pero non se mencionaba de xeito explícito cales ían ser os criterios de avaliación, ou se se ía realizar unha avaliación inicial.

As miñas reflexións

Penso que as actividades que levamos na aula, non só desta vez, senón en xeral, resultan moi adecuadas para ir asentando os novos contidos. No caso da primeira actividade da pirámide, permítenos introducirnos nun novo tema intentando relacionar os coñecementos previos que tiñamos sobre as programacións e a nova información que se nos ía presentar. Ademais, con esta actividade sempre xorden novas ideas ou dúbidas que comentamos e que tamén nos axudan a comprender e asimilar mellor os novos contidos.

Sobre a actividade de chuvia de ideas, tan só dicir que nos permitiu ir poñendo en común as fontes que se nos ían ocorrendo, o cal considero que é un moi bo xeito de ir construíndo o coñecemento entre todos e de facer que os estudantes se involucren na súa propia aprendizaxe.

 Finalmente, sobre última actividade cómpre dicir que me pareceu unha moi boa maneira non só de poñer en práctica o que aprendemos, senón tamén de comprobar o importante que resulta facer ben unha programación didáctica.

Ata aquí as actividades que compoñen o dosier desta semana. Espero que vos gustaran! Ata a próxima!

As programacións didácticas

Hoxe veño a presentarvos a miña reflexión sobre a última sesión que tivemos con Carlos Valcárcel, o pasado 23 de febreiro. Na aula falamos sobre as programacións didácticas, centrándonos nas partes que considerábamos que debían compoñer unha programación, as súas fases, as fontes, e demais aspectos relacionados con esta cuestión. Non obstante, o que máis me chamou a atención da sesión foi unha das actividades que tivemos que levar a cabo, que consistía en ir examinando unha programación real sobre a materia de lingua estranxeira inglesa dun centro galego. Nesta outra entrada fálovos máis polo miúdo sobre as nosas conclusións, a partir das cales poderemos comprobar o pouco rigorosa que era.

Non se trata dun feito illado, non. Conforme íamos comprobando en voz alta os compoñentes de cada unha das nosas programacións, iámonos decatando do pouco que se axustaban ao que acabábamos de ver na aula. Poucas eran as que se contiñan tódalas partes esperables, e moi poucas contiñan un cronograma detallado co que se ía realizar cada semana (algo que considero crucial para comprobar se estamos cumprindo cos nosos obxectivos) ou rúbricas de avaliación, e moito menos explicaban adecuadamente a metodoloxía que ían aplicar.

Penso que existen varios factores que poden levar a realizar unha programación didáctica destas características. Primeiro, cómpre non perder de vista a rapidez coa que se impuxo a LOMCE e a necesidade de entregar programacións que se axustaran as súas esixencias sen recibir en moitos unha formación adecuada ao respecto. 

Segundo, a falta  de formación en didáctica da meirande parte do profesorado do Ensino Secundario. 

Terceiro, tamén relacionado co anterior, as diferenzas que existen entre a programación (de aula) que se esixe para superar a oposición e as programacións reais (de aula ou de curso) que imos ter que realizar despois no desempeño da profesión. 

Por último, e non menos importante, a visión que teñen moitos dos docentes do Ensino Secundario sobre as programacións, que consideran un mero trámite burocrático, no canto de entendelas como un instrumento fundamental para organizar correctamente as sesións e establecer e revisar os obxectivos para ese curso. 

Con semellante falta de organización, non é de doado saber que se estuda en curso, nin organizar unha adquisición progresiva do coñecemento, o que da lugar a que rematemos ensinando sempre o mesmo (o verbo to be, o presente simple, etc.).

 Finalmente, gustaríame comentar tamén a necesidade de expoñer as nosas programacións (se non toda, polo menos as partes fundamentais relativas á temporalización, avaliación, etc.) aos nosos alumnos. Considero que é fundamental que eles saiban como van a ser avaliados, cales son os obxectivos do curso  e que competencias necesitan desenvolver.

E vós, que pensades sobre as programacións didácticas? Considerades que se están a realizar dun xeito adecuado ou poden ser mellorables?

Espero que vos gustara! Ata a próxima!

Metodoloxías de ensino da lingua estranxeira

Para esta nova entrada do Diario, preséntovos a miña reflexión sobre a clase do pasado día 16 de febreiro con Carlos Valcárcel. Xa que na aula estivemos vendo distintas metodoloxías de ensino da lingua estranxeira, para esta entrada vouvos falar sobre a miña experiencia como estudante de lingua estranxeira ao longo da Educación Secundaria e no Bacharelato.

Non hai tanto tempo que os cursei, pero a metodoloxía que se empregaba aproximábase máis á tradicional. Eran moi raras as veces que se facía exercicios de comprensión oral e aínda máis escasos os de produción oral. Si teño que recoñecer que houbo algúns intentos de traballar a produción oral, pero limitábanse á memorización de redaccións ou diálogos que logo se reproducían na clase. O ensino centrábase fundamentalmente na gramática, que se presentaba de xeito explícito. Así  durante as clases o habitual era realizar exercicios moi repetitivos de tipo estrutural (fill in the blanks, por exemplo). Tamén se traballa moito coa tradución de oracións cara á lingua estranxeira e con listas de vocabulario de debíamos aprender de memoria. En xeral, os docentes seguían un libro de texto que semellaba bastante comunicativo e que incluía actividades de produción e comprensión oral, pero na práctica tan só se decantaban polas que ían orientadas ao traballo de estruturas gramaticais.

O certo é que aprender unha lingua deste xeito tan só da lugar a que os estudantes teñan medo de empregala na oralidade e teñan a sensación de estar aprendendo o mesmo constantemente. Penso que non son a única que ten unha experiencia deste tipo. De feito, penso que algo se está a facer mal en canto ao método empregado para o ensino da lingua estranxeira. Sobre todo, cando o resultado son alumnos desmotivados que non ven o momento de deixar de lado a materia.

Cal pode ser o problema? Dende o meu punto de vista, poden darse dúas situacións: o descoñecemento ou a comodidade. Pode ser que nalgúns casos non se conte coa formación didáctica suficiente como para saber seleccionar a metodoloxía máis adecuada. Mais penso que moitas veces tamén se trata dunha cuestión de comodidade. Resulta moito máis doado (e tamén aburrido) corrixir exercicios de gramática que valorar de xeito diario a produción oral dos alumnos. Moito máis doado aínda se facemos un único exame ao final do trimestre e deixamos de lado a importancia de fomentar o traballo diario no estudo das linguas estranxeiras. Un pouco de ética profesional, máis motivación (vocación, nunha palabra) e unha formación axeitada do profesorado penso que resolverían en boa medida esta situación.

E vós, que pensades? Foi semellante a vosa experiencia como estudantes de linguas estranxeiras?

Espero que vos gustara, ata pronto!

Actividades da sesión do 16 de febreiro

Nesta nova entrada de Dossier vou presentar as actividades que realizamos na sesión do 16 de febreiro co Carlos Valcárcel, que ían destinadas a repasar os distintos niveis de concreción curricular e máis a analizar as metodoloxías aplicadas no ensino da lingua estranxeira a través da análise de distintos libros de texto. Aquí vos deixo un breve resumo de cada una delas, xunto cunha reflexión final ao respecto!

1ª Actividade

A sesión comezou cunha actividade a modo de warm up, na que tiñamos que relacionar unha serie de conceptos (Currículum ESO, PEC, Programación (materia), MECR, PLC, LOMCE) co seu correspondente nivel de concreción curricular. Para a realización da actividade organizámonos en grupos dunhas catro persoas, nos que tivemos que debater ata chegar a un consenso sobre a solución.  Velaquí as nosas conclusións:

Primeiro nivel: LOMCE, MERC (Consello de Europa), Currículum ESO

Segundo nivel: PEC PLC.

Terceiro nivel: Programación (materia).

Cuarto nivel: Programación (materia), xa que inclúe as adaptacións curriculares.

2º Actividade

Na seguinte actividade empregamos a coñecida Pirámide, da que xa teño falado en entradas anteriores, para elaborar unha lista coas cinco actividades que máis realizábamos nas aulas de lingua estranxeira dende a nosa perspectiva como alumnos. A lista conformábase primeiro de xeito individual, lodo comparábamos os resultados en parellas e íamos escollendo as opcións que máis se repetían. A continuación, repetimos o proceso en grupos de catro e, por último, de oito persoas. Deste xeito, obtivemos unha visión comparativa das actividades que máis se empregan no ensino da lingua estranxeira. Aquí vos deixo as miñas conclusións individuais e as conclusións grupais finais:

Conclusións individuais:

1. Fill in the blanks

2. Reading

3. Tradución

4. Reformular oracións

5. Listen and repeat

Conclusións grupais:

1. Fill in the blanks.

2. Listening

3. Reading

3º Actividade

De novo en grupos, no noso caso de tres persoas, levamos a cabo unha análise sobre un método de ensino da lingua francesa, na que cada grupo se encargaba de estudar unha cuestión. Nós debíamos centrarnos en ver que actividades se empregaban para traballar a fonética e a pronunciación. A este respecto, chamounos moito a atención que a redacción das instrucións para realizar os exercicios se fixera en francés e en español. Isto débese a que se trataba dun libro bastante antigo, xa que os métodos actuais adoitan empregar só a lingua estranxeira.

En canto aos exercicios dedicados a traballar a fonética e a pronunciación, estes eran ben escasos. Non había ningún exercicio no que se traballara a fonética de xeito específico, tan só observamos algunhas actividades destinadas a ler en voz alta ou memorizar e logo repetir en voz alta.

Concluímos, polo tanto, que se trataba dun método propio da metodoloxía tradicional, que se centraba máis en traballar a gramática de xeito explícito, e con actividades de comprensión e produción escrita moi dirixidas, centradas en ditados ou lectura de textos.

4º Actividade

Esta actividade atópase moi relacionada coa actividade anterior, pois de novo en grupos tiñamos que analizar un método de ensino. Desta vez, tratábase dun método moito máis actual, no que tiñamos que estudar a metodoloxía dunha das unidade do libro (Beyond 2 no noso caso).

Agora si se incluían exercicios de fonética e pronunciación, nos que se polo xeral se pedía ao estudante que escoitara primeiro e logo repetira unha serie de palabras. Para a comprensión oral, ademais de exercicios de listening, incluíanse outros nos que os alumnos debían escoitar para ir comprobando as súas respostas. A produción oral trabállase tamén en algunhas actividades nas que se pide ao estudante que fale con outro compañeiro sobre unha determinada cuestión relacionada coa unidade. Nestes casos, inclúense cadros con exemplos de oracións que se poden empregar.

En canto á gramática, neste método empréganse varios exercicios de tipo estrutural, destinados a escoller o verbo adecuado segundo o caso, completar os ocos, relacionar ou escoller a opción correcta. O léxico trabállase a partir dun texto relacionado co vocabulario que se pretende ensinar na unidade e máis con exercicios para relacionar determinados conceptos con fotografías.

Polo que puidemos observar, o noso método é fundamentalmente comunicativo e a gramática traballase de xeito implícito, xa que, malia que se inclúen exercicios, as explicacións gramaticais son bastante reducidas e sempre dentro do contexto concreto que se está a traballar na unidade.

Algunhas reflexións...

A miña opinión sobre as actividades de tipo Pirámide podédela atopar noutras entradas, sempre a considero un bo xeito de traballar de xeito cooperativo e que nos permite. A actividade de warm-up que realizamos pareceume moi axeitada para comezar a introducir a sesión, xa que permitía avaliar os coñecementos que tiñamos sobre os niveis de concreción curricular, relacionar conceptos e ir comentando novas ideas.

Por último, sobre as actividades tres e catro, dicir que me parecen unha boa maneira de poñer en práctica o que íamos aprendendo sobre as metodoloxías de ensino da lingua estranxeira. Deste xeito, puidemos comparar dous métodos ben diferentes (un tradicional e outro moito máis actual) para facernos unha idea moito máis clara do principios básicos de cada metodoloxía.

Dúas novas actividades

Nesta nova entrada vou falar sobre as actividades que realizamos na aula o pasado día 2 de febreiro. Trátase de dúas actividades que tiñan como finalidade traballar contidos diferentes, mais, como veremos, dun xeito moi semellante.

Primeira actividade

A primeira actividade que realizamos na aula consistía nunha actividade que poderíamos considerar de introdución, na que debíamos crear un cadro para relacionar as distintas didácticas de ensino que víramos na sesión anterior, cuns determinados lugares de ensino (infantil-primaria, instituto secundaria, FP, EOI, ciclo de maiores e castelán como LE), establecendo así que didáctica debíamos aplicar, cal ou cales podíamos aplicar e que factores determinaban esta situación.

Despois dun debate en grupos de tres/catro persoas, fomos compartindo as conclusións dos distintos grupos co resto da clase. Deste xeito, íamos relacionado os contidos previos (as distintas didácticas de ensino) coas que íamos ver nesa sesión, as variables que afectan ao ensino das linguas.

Que conclusións acadamos?

Velaquí a táboa que elaboramos para a actividade:

Segunda actividade

Desta vez o obxectivo consistía en elaborar un cadro coas diferenzas entre a ensinanza destinada a Young learners e Adult learners. A actividade realizámola en grupos de tres a catro persoas e despois dun debate duns cinco minutos, fomos expoñendo as nosas conclusións ata conformar unha lista bastante longa de diferenzas.

Que conclusións acadamos?

As conclusións que expuxemos no noso grupo foron as seguintes:

Cal é a miña valoración persoal sobre as actividades?

Como comentei ao comezo da entrada, penso que as dúas actividades son moi semellantes. Non só porque ambas consisten na elaboración de cadros por grupos para levar a cabo un posterior debate grupal, senón porque nos permiten conectar conceptos previos coa nova información. Deste xeito, conséguese que o estudante razoe sobre o aprendido, algo que, dende o meu punto de vista, favorece moito o asentamento dos contidos.

Ao mesmo tempo, valoro moi positivamente a fase final de debate que inclúen estas actividades, pois favorece a implicación do alumnado, facéndolle partícipe da súa aprendizaxe.

Por último, sobre o compoñente social das mesmas, cómpre salientar que coas dúas actividades ponse en práctica e foméntase a capacidade de traballo en grupo dos estudantes. Unha actitude fundamental xa non só dentro da aula, senón tamén no mundo laboral. 

A idade no ensino das linguas

Na sesión do día 2 de febreiro vimos as variables que afectan ao ensino dunha lingua, constituídas polas características dos alumnos, as características do centro e as necesidades e obxectivos. Para esta entrada, voume centrar nunha das cuestións relacionadas coas características dos alumnos que resulta fundamental ter en conta á hora de seleccionar a metodoloxía de ensino que imos aplicar: a idade.

A idade dos nosos alumnos vai determinar non só a didáctica de ensino que imos a empregar (EYL, EOL,...), senón tamén os métodos e actividades que realizamos na clase, xa que non é o mesmo dar clase de linguas a nenos que a mozos ou adultos.

Para comezar, a motivación cara ao estudo no caso dos nenos e dos adultos é totalmente diferente. No caso dos adultos, a motivación para aprendizaxe da lingua é previa e consciente. Queren aprender inglés, francés ou calquera outra lingua porque o necesitan para o seu traballo, porque o consideran importante para o seu desempeño laboral, porque queren viaxar a ese país, etc. Existe un motivo determinado polo cal consideran que deben aprender esa lingua.

Nos nenos a situación é completamente diferente. Non existe unha motivación previa nin consciente, senón que necesitan crear un contexto para a aprendizaxe. É o docente, a través das actividades que se realizan na aula, o que debe conseguir motivar aos pequenos. Isto determina o tipo de tarefas que se realizan nas aulas, que tenden a ser actividades moi dinámicas (cancións, xogos...) coas que se pretende gañar o interese dos nenos.

O grao de desenvolvemento cognitivo tampouco é o mesmo nos dous grupos de idades. A capacidade de análise e reflexión é diferente. Os nenos aínda non son capaces de comprender o significado de termos abstractos como, por exemplo, a amizade. Pola contra, isto non supón grandes dificultades para un adulto.

Ademais, aprenden en contexto, buscan os significados globais para chegar ata a unidade, mentres que os adultos se centran nos significados concretos. Isto determina o xeito no que nós como docentes presentamos os contidos. Nunha clase con nenos centrarémonos máis no vocabulario e evitaremos as explicacións gramaticais explícitas. Pola súa banda, nas clases con adultos podemos xa introducir as explicacións de conceptos gramaticais.

Ao mesmo tempo, a capacidade de atención e memorización é diferente. Os adultos teñen unha maior capacidade para reter a información a longo prazo. Non obstante, os nenos necesitan doutros procesos para poder asimilar os conceptos. Este é o caso da repetición, presente en moitas das actividades que se realizan na aula.

Por último, a participación. No caso dos nenos non teremos problemas para  conseguir que participen nas actividades unha vez que teñamos gañado o seu interese, pois polo xeral teñen menos vergoña e medo a equivocarse. Mais o medo ao erro aumenta coa idade e é especialmente grande durante a adolescencia. Unha situación que debemos saber tratar nas clases.

Ata aquí as diferenzas en canto á idade que temos que ter en conta como docentes de linguas estranxeiras. E vós, que pensades? Ocórresevos algunha actividade que poidamos realizar con nenos pero non con adultos?

Lingua inicial, lingua segunda e lingua estranxeira. Onde queda o bilingüismo?

Nesta entrada vou aproveitar os contidos que vimos na clase para tratar un dos temas do que tanto se fala ultimamente: o bilingüismo.

Antes de comezar, penso que convén botar unha ollada aos conceptos de lingua inicial, lingua segunda (ou L2 ambiental) e lingua estranxeira. Para recordar un pouco en que consistía cada un, déixovos un vídeo que elaborei sobre o tema:

Agora que xa recuperamos os conceptos que aprendemos na clase sobre o que se considera lingua inicial, lingua segunda e lingua estranxeira, chega a pregunta que da nome a esta entrada, onde queda o bilingüismo? 

Nas redes, en moitas ofertas de traballo (como esta) e campañas publicitarias vemos que a miúdo se fala de bilingüismo demasiado á lixeira. Velaquí algúns exemplos:

Imaxes extraídas de EF Education First

O certo é que estas campañas publicitarias poden resultar moi prometedoras, pero é sempre bilingüe unha persoa que fala dúas linguas?

Existen moitos matices que temos que ter en conta para determinar se unha persoa é bilingüe, comezando polo proceso polo cal se produciu a adquisición dos dous idiomas. Penso que si poderíamos falar de bilingüismo se un neno conta con dúas linguas iniciais, que adquiriu mentres era pequeno no seo da súa familia.

Non será bilingüe, pero poderá chegar a acadar un coñecemento moi amplo dunha lingua aquel neno que conta cunha lingua inicial que aprendeu dende pequeno na casa e que cando comeza a escola vese exposto a outra lingua distinta (lingua segunda ou ambiental). A este respecto, penso que tamén sería necesario valorar outros aspectos, como o tempo de exposición, as competencias que se desenvolveron nese período, o nivel do MCERL que se acadou, etc.

Así, se chega a acadar un nivel C2 si se podería dicir que conta cun nivel moi semellante ao dun falante con esa lingua como inicial, aínda que mesmo nese caso penso que dicir que é bilingüe pode ser bastante precipitado. Todo depende da situación particular de cada persoa.

O que si queda claro é que falar de que unha persoa vai volver bilingüe despois de estudar un ano ou uns meses noutro país non é coherente. Estou de acordo en que a vida nun contexto no que se fala o idioma permite mellorar as competencias no mesmo, xa que por fin se emprega a lingua máis alá das aulas. Deixa por tanto de ser unha lingua estranxeira e convértese nunha lingua ambiental (ou lingua segunda), que empregamos como lingua vehicular ou mesmo como lingua de traballo. Mais se se parte dun nivel básico, un ano no estranxeiro pode non ser tempo suficiente como para dominar ese idioma.

En conclusión, penso que a miúdo se empregan demasiado á lixeira termos como bilingüismo ou bilingüe sen pensar ao que se refiren realmente. 

Actividade sobre diferenzas e similitudes

Hoxe vouvos falar doutra das actividades que realizamos en clase esta semana: as diferenzas e similitudes. A partir do nome, xa podemos facernos unha idea de en que vai consistir xa que, efectivamente, trátase de buscar as diferenzas e as similitudes que atopamos entre dous conceptos.

A actividade está enfocada para realizala en grupos, no noso caso, empregamos grupos de catro persoas para debater as diferenzas e as similitudes que atopábamos entre dous dos conceptos que íamos a tratar nesa sesión: a lingua materna e a lingua estranxeira.

Despois dun debate duns 5 minutos, o profesor vai preguntando a cada grupo sobre algunha das súas conclusións, ata ir conformando en conxunto unha idea xeral sobre os novos contidos.

Que conclusións acadamos?

Tras un debate duns cinco minutos dentro do grupo, atopamos varias diferenzas:

-A lingua materna adquírese, mentres que a lingua estranxeira apréndese. Así, entendemos que a aprendizaxe da lingua estranxeira é un proceso máis consciente que no caso da lingua materna.

-A lingua materna emprégase no contexto no que vivimos, mentres que a estranxeira úsase noutra comunidade.

- A motivación para a aprendizaxe é diferente. No caso da lingua materna, o proceso da aprendizaxe é involuntario, mentres que nunha lingua estranxeira sempre van influír outros axentes, como a usa utilidade para a os gustos particulares de cada persoa, etc.

Se ben atopamos varias diferenzas entre elas, no meu grupo tivemos bastantes dificultades para chegar a un acordo sobre as similitudes. Ao final, concluímos que, atendendo a súa función, as dúas linguas teñen a mesma, pois ámbalas dúas serven para comunicarse.

Cal é a miña valoración persoal sobre a actividade?

Penso que esta actividade resulta moi útil para “quentar motores”, pois permite que os estudantes vaian agrupando os coñecementos previos que tiñan sobre o tema, para logo enlazalos cos novos contidos. Esta foi a utilidade que lle demos nós na aula, e considero que funcionou bastante ben. Ao mesmo tempo, tamén abriu o debate sobre outros aspectos interesantes relacionados coa aprendizaxe de linguas.

Ademais, valoro tamén moi positivamente o feito de que fomente a participación de todos os alumnos dentro da aula e o traballo en grupos, pois este é un bo xeito de conseguir que os estudantes se involucren máis na aprendizaxe e se sintan máis motivados de cara ao estudo.

Por último, tan só dicir que me parece unha actividade moi útil para empregar nas aulas de ensino dunha lingua estranxeira, pois ademais de traballar os aspectos que comentei anteriormente e servir como introdución para novos contidos, permite traballar a produción oral nese idioma. Así, ao tempo que xorden preguntas sobre cuestións de novo vocabulario e gramática, os estudantes van mellorando tamén as súas competencias orais no idioma estranxeiro.

Primeiras actividades

Para esta nova entrada do blog voume centrar nas dúas actividades que realizamos durante a primeira sesión de introdución á materia: á da pirámide e a de wh-questions.

A Pirámide

En que consiste?
A actividade da pirámide consiste en crear un debate entre os estudantes sobre algún dos novos contidos que expuxo o profesor. Comézase a actividade en parellas, logo fanse grupos de catro e despois os estudantes continúan agrupándose ata que queden só dous grandes bandos cos que poder levar a cabo o debate.

As realización da actividade...

No noso caso debíamos debater sobre os contidos que iamos a estudar no materia e indicar cales nos parecían os máis importantes e os menos relevantes. O certo é que pronto nos puxemos de acordo sobre a importancia de saber como programar e planificar. Todas consideramos que unha boa programación didáctica é o elemento fundamental para unha boa práctica docente, pois nela se recollen outros aspectos, como a planificación das sesións ou mesmo o sistema de avaliación, que contribúen a unha boa organización das aulas.
Tampouco nos resultou moi complicado chegar a un acordo sobre cal era o aspecto menos relevante. Todas coincidimos en que se trataba do ensino AICLE, pois un profesor de lingua estranxeira nunca vai exercer como docente de AICLE, tan só servirá como apoio nesta metodoloxía.

Valoración persoal

Penso que esta actividade pode resultar moi útil unha aula de aprendizaxe de linguas estranxeiras, pois pódese orientar de xeitos moi diferentes. Ben para practicar a produción oral a través do debate sobre un aspecto determinado no idioma estranxeiro, ben para repasar contidos gramaticais e de vocabulario. Mesmo se podería empregar para facer reflexionar aos alumnos sobre aspectos relacionados coa cultura do país estranxeiro. Ademais da súa utilidade como instrumento para asentar contidos, considero que esta actividade ten outras vantaxes:

-Permite lograr a participación de todo o alumnado, xa que a agrupación comeza en parellas e vai medrando ata formar dous grandes bandos.

-Fomenta o traballo en equipo e a cohesión do grupo polo seu carácter social.

-Fomenta a capacidade de organización dos estudantes, que deben, ademais, nomear un portavoz.

-Fomenta o pensamento crítico e a reflexión dos alumnos, pois vense obrigados a aportar opinións con fundamento para defender a súa postura.

WH-Questions

En que consiste?

A segunda actividade, a de wh-questions, consiste que os estudantes elaboren en grupos cinco preguntas sobre os contidos aprendidos comezando por Who, What, When, Where, How ...  para logo levar a cabo un concurso dentro da clase facendo as preguntas entre os distintos grupos.

As realización da actividade...
Redactamos cinco preguntas en galego empregando que, como, onde, quen e por que, sobre os contidos que nos presentou o profesor nesa sesión. Este foi o resultado:

- Onde temos que etiquetar as actividades colaborativas?
- Que significa LMS?
- Por que non hai unha extensión mínima para as entradas do blog?
- Quen van ser os catro docentes da materia?
- Como se calcula a nota final?

Valoración persoal

Considero que esta actividade pode ter unha aplicación máis útil para o ensino de linguas estranxeiras, xa que permite traballar a estrutura das oracións interrogativas, ao tempo que se repasan os contidos aprendidos durante a sesión.

Ademais da posibilidade de traballar dous aspectos diferentes, penso que con esta actividade, tamén se pode aumentar a motivación dos estudantes, pois preséntanse os contidos en forma de xogo, un concurso, co que se pretende que se involucren e se sintan máis interesados sobre o que van aprendendo. Ademais, considero que a súa aplicación é realmente útil en aulas con nenos pequenos, aos que se pode animar simplemente eloxiando a súa participación, para evitar rivalidades.

Ata aquí as dúas primeiras actividades, que xa quedan anotadas para poñelas en práctica. Nas próximas entradas do apartado de Dossier continuarei explicando as actividades que imos aprendendo na clase e reflexionando sobre as súas aplicacións nas aulas.

Comezamos nova materia!

Neste novo cuadrimestre vou comezar cunha entrada de blog para unha das materias que xa tiña bastantes ganas de cursar, Didáctica da Ensinanza das Linguas Estranxeiras, pois penso que pode resultar tremendamente útil na miña formación como futura docente. Durante a primeira sesión, o profesor presentounos o programa e os contidos polo miúdo e falounos, como non, do sistema de avaliación. Deste xeito, soubemos que de novo imos ser avaliados a partir das nosas entradas de blog.

Para esta entrada, vou aportar a miña opinión sobre este sistema de avaliación, que resulta tan controvertido, analizando os aspectos positivos e negativos.

Dende a miña perspectiva, e despois da experiencia con outras materia, considero que o principal aspecto positivo é que o uso do blog permite que o alumno vaia asentando os contidos aprendidos a través da reflexión sobre os mesmos. Unha reflexión coa que, considero que a interiorización é moito máis eficaz que se nos tivésemos que enfrontar, por exemplo, a un exame.

Outro aspecto positivo é a posibilidade para escribir cando un se sinte máis inspirado, co engadido de que para esta materia non se esixe a redacción duns contidos determinados, senón que podemos escoller libremente en que aspectos queremos centrarnos. En resumidas contas: máis liberdade.

Ademais, con esta liberdade foméntase tamén a creatividade dos alumnos, polo que este sistema de avaliación mesmo pode chegar a resultar moito máis motivador e dar lugar a que se involucren máis na materia.

Non obstante, non todo son aspectos positivos. Tamén atopo certas debilidades neste sistema de avaliación. Por un lado, pódese considerar que a nota final é un tanto subxectiva, xa que depende da valoración que faga o profesor sobre a entrada e na que poden influír gustos e opinións persoais. A este respecto, considero que é esencial que, como é o noso caso, dende o primeiro momento os estudantes saiban a que baremo van estar sometidos. Así, pódese empregar, por exemplo, unha rúbrica de avaliación na que se concreten todos os elementos que se van a valorar. Deste xeito, empréganse uns criterios preestablecidos máis obxectivos.

Por outro lado, a actualización constante do blog pode resultar complicada para aqueles compañeiros e compañeiras que, polas súas circunstancias persoais, non dispoñen do tempo suficiente. Esta situación tamén cómpre tela en conta no sistema de avaliación, de xeito que, como é o caso para esta materia, se premie a actualización habitual dos contidos, pero se considere tamén a posibilidade de crear as entradas ata unha data razoable.

Con todo, a miña experiencia do uso do blog como método de avaliación é bastante positiva. Mesmo podería chegar a considerar empregalo algún día cos meus alumnos, pois véxolle moitas vantaxes no ensino dunha lingua estranxeira. Penso que pode axudar a mellorar a capacidade de redacción dos estudantes, de fomentar a súa creatividade e mesmo chegar a aumentar o seu interese pola materia. Non obstante, como profesores deberemos encargarnos de establecer unha serie de criterios de antemán sobre o seu uso para asegurarnos de que o sistema que empregamos é organizado e cuns obxectivos concretos.