Comentario da Unidade 2

Nesta segunda unidade faise imprescindible botar unha ollada á normativa educativa vixente a nivel autonómico e nacional en materia de educación e comparala coas recomendacións do Marco Común Europeo de Referencia para as Linguas (MCERL).

A LOMCE, a Lei Orgánica para a Mellora da Calidade Educativa, foi aprobada no ano 2013 e, como o seu nome indica, pretende unha mellora da calidade no eido educativo, que sustenta esencialmente nos malos resultados acadados no Informe Pisa2009, sobre todo en materia de comprensión lectora, competencia matemática e competencia científica (Preámbulo V, LO 8/2013 do 10 de decembro).  

Entre os moitos cambios introducidos pola LOMCE, interesan para este comentario aqueles relacionados coa intención de fomentar o plurilingüismo e mellorar a competencia nas linguas estranxeiras, pois atópanse estreitamente relacionados coas esixencias do MCERL.

Por unha banda, coa LOMCE establécese un novo currículo formal para a ensinanza de idiomas na ESO e no Bacharelato, co que se pretende adaptar os contidos aos distintos niveis do MCERL. Estes contidos divídense en tres áreas fundamentais: a comprensión oral e escrita e a produción oral e escrita, de xeito moi semellante ao realizado no MCERL. Ao mesmo tempo, establécense uns criterios de avaliación e uns estándares de aprendizaxe relacionados cos coñecementos esperables dun estudante de idiomas que avanza dende o nivel básico (A) ao intermedio (B).

Malia que os cambios do currículo formal pretenden mellorar as competencias dos estudantes de idiomas, pouco se pode conseguir se se continúa a pasar por alto a necesidade de cambiar a metodoloxía empregada no ensino de idiomas e se obvian as distintas destrezas da competencia lingüística á hora da avaliación.

Por outra banda, como medida para fomentar o plurilingüismo, a  LOMCE pretende que os estudantes acaden o dominio de ata tres linguas estranxeiras (Preámbulo XII, LO 8/2013 do 10 de decembro). 

Dende o meu punto de vista, a introdución de novas materias de linguas estranxeiras no sistema educativo nunca debería ser obxecto de crítica, sempre e cando se faga de xeito respectuoso coas linguas oficias e non supoña unha limitación das horas dedicadas ao traballo das mesmas. A este respecto, sería interesante diversificar a oferta de idiomas que poden escoller os estudantes, que se limita a inglés, francés e portugués, este último tan só nalgúns institutos. Considero que se son eles os que deciden que linguas estranxeiras estudar poden chegar a sentirse máis motivados e, en consecuencia, conseguiríase mesmo aumentar o seu interese e mellorar os resultados.

Non obstante, parece bastante un tanto ambicioso esixir o dominio de ata tres linguas estranxeiras á luz dos resultados en materia de comprensión lectora do devandito Informe Pisa 2009. Se cadra, teríase que comezar buscando unha mellora das competencias nas linguas que xa dominan os estudantes e centrarse naqueles aspectos que necesitan reforzo.

Ademais, a LOMCE fala de acadar o “dominio” non só dunha lingua estranxeira, senón tamén dunha segunda e ata unha terceira. Resulta un tanto precipitado falar de dominio cando o nivel que se lle presupón a un estudante de bacharelato cando remata é o B1, de acordo do MCERL. No canto de aumentar o número de linguas estranxeiras dentro do currículo da ESO, talvez sería máis interesante intentar mellorar o nivel que teñen os alumnos da súa primeira lingua estranxeira.

Como conclusión, poderíase dicir que a LOMCE pretende adaptarse ás esixencias do MCERL e fomentar, ao mesmo tempo, o plurilingüismo. Mais non parece facer uso das medidas e instrumentos máis axeitados. Para mellorar a calidade no ensino de linguas, o primeiro sería buscar o apoio e consenso da comunidade educativa, pois os seus membros son os que máis poden aconsellar en materia de calidade.

 REFERENCIAS:

Consello de Europa (2002), Marco común europeo de referencia para las lenguas: aprendizaje, enseñanza, evaluación. Madrid, MECD y Anaya.

Ministerio de Educación, Cultura e Deportes. Lei orgánica para a mellora da calidade educativa (LOMCE) (Lei Orgánica 8/2013, 9 de decembro). Boletín Oficial do Estado, nº 295, 2013, 10 decembro.

Comentario da Unidade 1

RESUMO UNIDADE 1 O Marco Común Europeo de Referencia para as linguas

   Dentro deste primeiro tema O MarcoComún Europeo de Referencia para as linguas, gustaríame centrarme nun dos elementos aos que nos referimos en clase: as competencias na adquisición dunha lingua.  Para comezar, voume referir a unha das preguntas coas que se pretendía facernos reflexionar sobre esta cuestión: Cantas horas considerades que son necesarias investir na aprendizaxe dunha lingua estranxeira para pasar do nivel A1 ao C2? A resposta, 1500 horas de ensinanza presencial.

Sorprendeume bastante, especialmente porque, se facemos cálculos, ao longo da nosa traxectoria como estudantes na ensinanza Primaria, Secundaria e no Bacharelato, recibimos máis de 1500 horas de ensinanza presencial dunha lingua estranxeira, mais a meirande parte dos estudantes non superan o nivel B1 ao rematar.

   Esta situación ven determinada polo traballo e adquisición de competencias e a súa posta en práctica nas aulas. Nesas 1500 horas de ensinanza presencial deberíanse realizar actividades destinadas non só a memorizar o vocabulario e as estruturas gramaticais imprescindibles para comunicarnos, senón tamén outras nas que se exerciten o resto dos aspectos que conforman a competencia comunicativa da lingua. O mesmo ocorre co tipo de avaliación co que se atopan os estudantes; un exame que, polo xeral, non mide as súas capacidades en materia de comprensión e expresión oral e escrita, senón que consiste en encher ocos ou reproducir de xeito descontextualizado o vocabulario previamente memorizado.

   Precisamente, esta competencia comunicativa da lingua ven determinada pola competencia lingüística, a competencia sociolingüística e a competencia pragmática, cada unha referida a tres capacidades diferentes que determinan o noso manexo dunha lingua estranxeira (CE, 2002:106).

   A competencia lingüística refírese ao coñecemento dos recursos formais e da capacidade que temos para empregalos para poder formular unha mensaxe de xeito adecuado (CE, 2002:107). Dentro desta mesma competencia lingüística, atoparíamos as seguintes categorías:

- Competencia léxica: coñecemento do vocabulario dunha lingua e capacidade para empregalo.

- Competencia gramatical: coñecementos dos recursos gramaticais e a capacidade para empregalos.

- Competencia semántica: refírese a conciencia e control da organización do significado co que conta o estudante.

- Competencia fonolóxica: coñecemento sobre a pronunciación e capacidade de produción dos distintos fonemas.

- Competencia ortográfica: coñecemento e capacidade de producir os símbolos de que se compoñen os textos escritos, abrangue aspectos ortográficos (uso adecuado dos signos de puntuación) e tipográficos (convencións, variedades de letra, etc.).

-Competencia ortoépica: capacidade de pronunciar de xeito correcto partindo da escrita.

A esta competencia lingüística, súmanse a competencia sociolingüística (referida á capacidade de producir e entender as expresións lingüísticas nos distintos contextos de uso) e a competencia pragmática (a capacidade de realizar un uso comunicativo da lingua no que se teñan en conta as relacións pragmáticas, os interlocutores e o contexto).

   Así, empregar tan só actividades de vocabulario e gramática limita enormemente as competencias que traballa o alumno e, polo tanto, impídelle que avance de nivel durante a aprendizaxe dunha lingua estranxeira. Mais tampouco cómpre perder de vista que, alén da competencia lingüística, a aprendizaxe dunha lingua estranxeira permítenos estimular no alumno outras competencias de tipo máis xeral, relacionadas co seu coñecemento do mundo (saber), as súas destrezas e habilidades (saber facer) e actitudes, motivación ou valores (saber ser). Isto pon de manifesto a necesidade empregar actividades que nos permitan traballar todas estas destrezas e de aportar un enfoque práctico e transversal, que permita garantir a eficacia da aprendizaxe.

   En consecuencia, nas aulas de idiomas deberíanse ter conta estes aspectos á hora de ensinar unha lingua estranxeira. Urxe aplicar unha metodoloxía que teña en conta todas estas competencias se sustente nunha ensinanza de tipo transversal, por exemplo, con actividades que simulen distintas situacións e contextos concretos de uso do idioma estranxeiro. Isto permitiría que o alumno fose asimilando o novo idioma nun entorno moito máis semellante ao da súa lingua materna e permitiríalle ir desenvolvendo as distintas capacidades.

REFERENCIAS BIBLIOGRÁFICAS:

Consello de Europa (2002), Marco común europeo de referencia para as lenguas: aprendizaje, enseñanza, evaluación. Madrid, MECD y Anaya. [Dispoñible en liña: http://cvc.cervantes.es/ensenanza/biblioteca_ele/marco/cvc_mer.pdf]